"Jane Eyre"da Temsiliyet
"Hiç kimse politik isyanlar haricinde insanların yaşamlarında daha ne kadar çok isyanın mayalandığını bilmiyor." Jane Eyre
Bağlamsal unsurların yalın tespiti, edebi eserler okunurken zaman ve mekânın yaratabileceği etkiyi anlamlandırmanın ilk adımını oluşturmaktadır. Ancak öğrencilerin, anlamın sunuluş biçimini etkileme mekanizmaları açısından bu unsurların önemini kavramaları gerekmektedir. Aşağıdaki örnek, öğrencilere kültürel ve bağlamsal meselelerde eleştirel düşünmeyi uygulama konusunda rehberlik sunmaktadır.
Charlotte Brontë'nin Jane Eyre adlı eseri, tüm zamanların en ünlü romanlarından biri olup IB Diploma Seviyesinde (DP) veya lise seviyesinde edebiyat derslerinde sıklıkla okutulmaktadır.
Aşağıda yer alan alıntı da en sık alıntılanan metin parçalarından biridir. Kültürel meselelerin kendilerini gösterme biçimlerinin ve edebi metin tarafından üretilen anlamlar üzerindeki etkilerinin sorgulanmasını teşvik etmek amacıyla, öğrencilerden aşağıdaki alıntıya ve sorulara geçmeden önce romanı okumaları beklenir.
On ikinci bölümden alınan bu pasajda, anlatıcı ve ana karakter olan Jane, Thornfield Malikanesi'nde mürebbiye olarak göreve başlamıştır. Jane, hem nispeten düşük bir sosyal sınıfa doğmuş biri hem de bir kadın olarak kimliği ve statüsü üzerine düşünmektedir.
(sayfa 156, ikinci paragraf.)
“İnsanların huzur ve sükünetle tatmin olmaları gerektiğini söylemek boş söz, insanlar hareket etmeli, hareket bulamıyorlarsa da eninde sonunda kendileri yaratacaklardır. Milyonlarca insan benimkinden çok daha durgun bir yaşama mahkum edilmiş ve yine milyonlarca insan aslında sessiz bir isyan halinde. Hiç kimse politik isyanlar haricinde insanların yaşamlarında daha ne kadar çok isyanın mayalandığını bilmiyor. Genel olarak kadınların çok daha sakin olması beklenir ama kadınlar da erkeklerin hissettiği gibi hissediyor, kadınların da aynen erkek kardeşleri gibi melekelerini korumak için harekete ve çabalarını göstermek için bir alana ihtiyaçları var, aynen erkekler gibi onlar da katı sınırlardan, sonsuz bir durgunluktan acı çekiyor; o yüzden nispeten ayrıcalıklı hemcinslerinin, kadınların kendilerini eve kapatıp puding yapmaları ve çorap yamamaları ya da piyano çalmaları veya çantaları süslemeleri gerektiğini iddia etmeleri gerçekten çok dar kafalılık. Geleneklerin kadın cinsiyetine layık gördüğü görevlerden daha fazlasını yapmaya çalışan, daha fazla şey öğrenmeye çalışan insanları suçlamak ya da onlarla alay etmek çok düşüncesizce bir davranış.”
Aşağıdaki adımlar ve eşlik eden sorular, öğrencilerin tespitten analiz ve yorumlama aşamasına geçmelerini sağlayacak bir metodolojik çerçeve sunmaktadır. Bu tür kısa ve nitelikli bir alıntı, kültürel faktörlerin edebi bir metnin ürettiği anlamları nasıl etkilediğini göstermesi bakımından zengin bir çözümleme olanağı tanır.
1. Kültürel Unsurların Tespiti
Bu alıntıda hangi kültür ve bağlam unsurlarını tespit ediyorsunuz?
Öğrenciler, bu kesitte yer alan toplumsal cinsiyete ve sosyal sınıfa yönelik tarihsel/kültürel tutumların aşikâr yönlerini tespit edebilirler. Jane, okura eşitlik çağrısında bulunmakta. Bu çağrısında "milyonlarca insan mahkûmdur", "kadınlar hisseder" ve "çorap örmek" ifadeleriyle feminist bir manifesto yazmaktadır.. Jane'in özgürlük ve eşitlik kavramlarına yaptığı vurguda politik ve felsefi bir boyut mevcuttur. Romanın yayımlandığı dönemde zengin ile fakir, erkek ile kadın arasındaki ayrımlar net ve sertti. Jane, bu pasajda yalnızca kadınlar için değil, doğdukları koşullardan bağımsız olarak herkes için bağımsızlık ve özgürlük talep etmektedir. Romanın yayımlanmasının ardından oldukça sert eleştiriler almasına yol açan alanlardan biri de budur. 1848 yılında yayımlanan bir eleştiri burada yer almaktadır.
Dikkate değer bir diğer önemli husus, romanın biyografik bağlamıdır. Metni ana karakterin perspektifinden yazılmış kurgusal bir otobiyografi olarak okusak da, bu alıntıda (ve roman boyunca) Charlotte Brontë'nin kendi yaşamına güçlü göndermeler mevcuttur. Brontë'nin kurgusal otobiyografik koşulları ile Jane'in dilinden aktarılan duygular arasında belirgin paralellikler bulunmaktadır.
2. Kültürel Bağlamsal Unsurların Analizi
Bağlamsal unsurlar hangi edebi araçlar vasıtasıyla sunulmaktadır?
Öğrenciler ilk olarak birinci şahıs anlatımının önemine değinebilirler. Bu anlatım, okura Jane'in en mahrem düşünce ve duygularına doğrudan erişim imkanı sağlanmaktadır. Jane’in roman boyunca sergilediği ahlaki ve etik duruşla birlikte, okuyucular onunla empati kurmaya davet edilir. Jane'in bu alıntıdaki ses tonu direkt ve iddialıdır. Beyan ettiği konumda hiçbir muğlaklık yoktur ve görüşlerini büyük ölçüde yalın/gerçekçi bir dille ifade edilmiştir.
Jane'in kelime seçimleri (diction), kesintisiz bir hapsedilme/kısıtlanma motifini dışa vurmaktadır. "Mahkûm", "kısıtlama" ve "durgunluk" gibi sözcükler, onun sınırlandırılmışlık duygusunu aktarır. Ayrıca "insanoğlu", "milyonlar", "kadınlar" ve "erkekler" gibi göndermeler, onun bireysel konumunu gerçek yaşamda benzer baskı koşullarını deneyimleyen "milyonlarca" insan için bir tür metafor olarak okumamıza yol açar.
3. Bağlamsal Unsurların Analizi
Bu bağlamsal hususlar alıntıyı okuma biçimimizi nasıl etkileyebilir?
Bu sayfa inthinking İngilizce A sayfası yazarlarının izniyle Türkçeye çevrilmiştir.