Tiyatro Pasajı: Beş Boyutlu Yakın Okuma ve Planlama Rehberi

IBDP TÜRKÇE A: EDEBİYAT DERSİ KÂĞIT 1 SINAVI İÇİN THINKIB EKİBİNDEN ALTIN DEĞERİNDE GİRİŞ ÖNERİLERİ
 

Özellikle Kâğıt 1 sınavı ile karşılaştığınızda zaman yönetimi ilk hedefiniz olmalıdır. Bildiğiniz üzere, Standart Düzey (SD) bir öğrenciyseniz 75 dakikalık sürede size sunulan iki metinden birini seçmeniz gerekir. Yüksek Düzey (YD) bir öğrenciyseniz 135 dakikalık sürenin yaklaşık yarısını ayırarak, eğer karşınıza çıkarsa, bir tiyatro pasajını analiz etmek durumunda kalırsınız.  Sınavın başında verilen 5 dakikalık ek okuma süresinde henüz kaleminizi oynatmadan metinlere dikkatlice bakın; SD iseniz seçiminizi yapın, YD iseniz iki metnin de yapısını zihninizde tartın. Süre başladığında tiyatro kesitine odaklanıyorsanız, tüm bu okuma, işaretleme ve planlama adımlarını en fazla 15 dakika içinde tamamlamayı kural haline getirmelisiniz.

Planlama sürecinde izlemenizi önerdiğimiz adımlar kısaca şöyledir:

• Süre Başladığında İlk Okuma: Süre başlar başlamaz kaleminiz elinizde olsun ve önce yönlendirici soruya kısaca göz atarak metni okuyun. Metin diyaloglardan oluşuyorsa önemli gördüğünüz sözcüklerin altını çizin; dikkatinizi çeken bir blok bölüm varsa parantez içine alıp kenara bir ok çıkararak o bölümün sizde bıraktığı hissi, duyguyu ve tematik yapıyı ilk izleniminiz olarak küçük notlarla ele alın.
• İkinci Okuma ve Edebî Unsurlar+Tiyatro Terimleri: İkinci okumada bu kez yönlendirici soru ekseninde anahtar kavramları arayın. Tiyatro göstermeye bağlı bir tür olduğu için diyalogların çatışmayı yürütme ve akışta dengeyi sağlama işlevine, monologlara ve sahne yönergelerine (didaskali), jest, mimik ve mizansen detaylarına özellikle bakın. Tiyatro unsurlarını ve terimlerini net bir şekilde bilmeniz hayati önem taşır. Böylelikle kullanılan tekniklerin metindeki etkilerini görebilir ve soruyu ne ölçüde yanıtladığını tespit edebilirsiniz.
• Tez Oluşturma ve Yazıya Giriş: Sorudaki anahtar kavramları ve metinde bulduğunuz edebî özellikleri kurgulayıp güçlü bir tez cümlesi oluşturun ve analizinizi planlayın.

Tüm bu hazırlığı 10-15 dakika aralığında bitirdikten sonra yazınızı yazmaya  geçebilirsiniz.

EDEBÎ ANALİZ YAZIM İPUCU (Kâğıt 1-2 İçin):

Makalenizde bu listeden bir terim kullandığınızda paragraf kurgunuzu şu 3'lü Altın Kural üzerine kurun:

• TEKNİK (Alıntı/Delil): Metinden terimi içeren doğrudan alıntıyı veya sahne yönergesini gösterin. (Örnek: "Yazarın parantez içi sahne yönergesinde yer alan 'soğuk spot ışık' ve oyuncunun 'içe kapanık duruşu'...")
• İŞLEV (Analiz): Bu tekniğin sahnedeki dramatik işlevini açıklayın. (Örnek: "...karakterin toplumdan soyutlanmışlığını ve yaşadığı çaresizliği görsel olarak somutlaştırır.")
• ETKİ-TEMA (Yazar Niyeti): "Bu tekniğin seyircide uyandırdığı hissi ve oyunun ana temasına sağladığı katkıyı vurgulayın." (Örnek: "...böylece seyircide trajik bir acıma duygusu yaratarak yazarın bireysel yabancılaşma temasına vurgu yapar.")

TİYATRO PASAJI: YAKIN OKUMA VE İŞARETLEME REHBERİ
 

Öğrencilere Önemli Not:

Tiyatro metni analiz kontrol listemiz 5 temel okuma boyutundan oluşmaktadır. Yüksek bir IB puan bandına ulaşabilmek için metni bu 5 katmanın tamamını kapsayacak şekilde incelemeliyiz.

• Derslerimizde, soru çözümlerinde ve bireysel ev çalışmalarınızda: Metnin bu 5 farklı katmanını zihninizde netleştirmek için 5 Farklı Renkli Kalem ile renk kodlaması yapacağız.
• Deneme sınavlarında/mock, okul sınavlarında ve gerçek IB sınavında: IBO kuralları gereği renkli kalem kullanılamayacağı (sadece tek renk mavi/siyah tükenmez kalem serbest olduğu) için, renkle öğrendiğimiz bu 5 katmanı sınav anında "Tek Kalem Sembolik İşaretleme Yöntemi" ile kâğıda aktaracağız.

DERSLERDE VE BİREYSEL ÇALIŞMALARDA: 

5 BOYUTLU RENK KODLAMA SİSTEMİ

Çalışmalarınızda metnin 5 temel boyutunu eksiksiz yakalamak için şu renkleri kullanın:

🔵 1. BOYUT/Metnin Dış Yapısı ve Bağlamsal Çerçeve (Mavi Vurgu): Metnin türünü (komedi, trajedi vb.), serim-düğüm-çözüm evresini, sahne tipini ve dördüncü duvarın konumunu gösterir.

🟡 2. BOYUT/Sözsel Yapılar ve Dilsel Anlatım (Sarı Vurgu): Karakterlerin kelime seçimlerini, jargonlarını, argo kullanımları ve üslupları arasındaki tezatlarıı gösterir. (Örn: Atila'nın kaba piyasa/güreş jargonu ile Doktor'un pasif kurumsal dili).

🟢 3. BOYUT/Karakterizasyon ve Çatışma Dinamikleri (Yeşil Vurgu): Karakterler arasındaki güç mücadelesini, statü kaymalarını ve hakimiyetin kimden kime geçtiğini takip etmemizi sağlar. (Örn: Doktor'un otorite kaybı, sürekli geri adım atması).

🟣 4. BOYUT/Görsel ve İşitsel Kodlar / Didaskaliler (Mor Vurgu): Tiyatronun sahnede oynanan eylemsel boyutudur. Parantez içindeki sahne yönergelerini, jest, mimik, beden dili ve mekânsal eylemleri gösterir. (Örn: Gülle gibi girer, yakasına yapışır, oturmaz).

🔴 5. BOYUT/Dramatik Etki, Tema ve Yazar Niyeti (Kırmızı/Turuncu Vurgu): Söylenenlerin yüzeydeki anlamının altına inerek dramatik ironiyi, alt metni, doruk noktasını ve yazarın toplumsal mesajını (ana temayı) açığa çıkarır. (Örn: Vahşi kapitalizmin insan üzerindeki yıkımı).

---

TEK KALEMLE 5 SEMBOL TEKNİĞİ

Sınav anında önünüzdeki tek renk tükenmez kalemle bu 5 okuma boyutunu şu sembollerle kâğıda aktaracaksınız:

ÖRNEK TİYATRO PASAJI 

Deli Bayramı

Yazar: Turgut Özakman

—-----

HEMŞİRE – Hasta geldi.

DOKTOR – Aman kızım, tabii hasta gelecek, Deli Petro’nun ruhu gelecek değil ya. (Kalkar.) Dünya acayip, hayat zor. İnsanın kafası karışıyor. Kafanın karışmasını istemiyorsan her şeyi olağan karşılayacaksın. Hiçbir şeye sinirlenmeyeceksin, kızmayacaksın, telaş etmeyeceksin. Tamam mı kızım?

HEMŞİRE – Tamam efendim.

DOKTOR – Haydi bakalım öyleyse, sakin sakin çık, hastayı güle güle içeri al.

HEMŞİRE – Peki efendim.

(Koşar gibi hızla çıkar.)

DOKTOR – Olmaz, sakin ol kızım. Allah Allah..

(Atila Matila gülle gibi girer. Etrafa bakar.)

ATİLA – Başkası yok, demek ki doktor sensin. Merhaba doktor.

DOKTOR – Merhaba, hoş geldiniz.

ATİLA – Ben Atila Matila. (Doktorun elini sıkar.)

DOKTOR – (Acıyla) Ah!

ATİLA – (Oralı bile değil) Nasılsın doktor?

DOKTOR – (Elini ovuşturarak) Elinize sağlık, çok iyiyim.

(Bir iskemleyi gösterir.) Şöyle buyurun Atila Matila Bey.

ATİLA – (Oturmaz) Benim bir şeyim yok. Ben demir gibiyim.

DOKTOR – Maşallah.

ATİLA – (Kulak memesini çeker.) Evet, aklım tıkır tıkır, ruhum püfür püfür, sinir sistemim saat gibi. Kısacası doktorcuğum, hasta olan ben değilim, karım.

DOKTOR – Ya, vah vah!

ATİLA – Bir kadın verem olabilir, ince hastalıktır, manalı hastalıktır, bir kadına yakışır. Mesela çiçek olabilir, su çiçeği olabilir, hatta şeker hastası olabilir. Bunlar zarif, kibar hastalıklar. Ama benimki acayip oldu.

DOKTOR – Nasıl yani?

ATİLA – Acayip işte.

DOKTOR – Bakınız Atila Matila Bey…

ATİLA – Bir dakikaaaa! Sözüm bitmedi.

DOKTOR – Ooo affedersiniz, devam edin.

ATİLA – Önce yaşadığım ortamı anlatayım. Yani kendim hakkında bilgi vereyim. Gençliğimde güreşe meraklıydım. Serbest stilde güreştim. Serbest piyasa denilen şey de serbest güreşe benziyormuş. Hep aynı oyunlar. Kafakol, kazıklama, çırpma filan. Hemen tek daldım piyasaya. Bir kurtkapanı, bir künde, çevirip bastırdım, tuuuuuuş! Artık beni kim tutabilir? O gündür bugündür tuttuğumu koparmaktayım. Bok gibi para kazanıyorum. Ama karım bu başarıyı içine sindiremedi. Kafası karıştı, sinirleri bozuldu, ruhu altüst oldu.

DOKTOR – Ne yapıyor efendim?

ATİLA – Ne yapacak, getirdim, dışarıda bekliyor.

DOKTOR – Sormasını beceremedim. Karınızdan şikâyetiniz ne?

ATİLA – (Yakasına yapışır.) Sen ne diyorsun, ben karısını bir yabancıya şikâyet edecek adam mıyım? Ben müzevir miyim, gammaz mıyım, muhbir miyim? Bir suçu varsa dersini veririm, asla şikâyet etmem.

DOKTOR – Haklısınız, yine yanlış sordum. Karınızın şikâyeti ne?

Özakman, T. (2011). Deli Bayramı / Komşularımız (Bütün Oyunları-7). Ankara: Bilgi Yayınevi. (ss. 15–16).  

YÖNLENDİRİCİ SORU: Bu metinde dil kullanımı ve karakterler arasındaki etkileşim, oyunun temasını nasıl desteklemektedir?

---

İncelemekte olduğunuz yakın okuma belgeleri yalnızca kayıtlı üyelerimizin erişimine açıktır. Dosyaları görüntülemek ve ders materyallerinden yararlanmak için lütfen oturum açın.

📄 Tiyatro Pasajı 5 Boyutlu Renkli Yakın Okuması (Turgut Özakman – Deli Bayramı, ss. 15–16) — 4 Sayfa  

📄 Tiyatro Pasajı Resmî Sınav Kodlaması (Kağıt 1 Formatı) (Turgut Özakman – Deli Bayramı, ss. 15–16) — 2 Sayfa

CAMBRIDGE ULUSLARARASI TİYATRO MÜFREDATI İÇERİĞİ
 

Kaynak Künyesi
Cambridge Assessment International Education. (2019). Glossary of Dramatic and 
        Theatrical Terms: Cambridge International AS & A Level Drama (9482). Cambridge: UCLES.

I. GENEL DRAMATİK VE TEATRAL TERİMLER

1. Oyunculuk Biçemi

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyunculuk biçemi; belirli bir tarihsel, kültürel veya sanatsal akımın izlerini taşıyan sahneleme ve icra biçimidir. Örneğin doğalcı, abartılı veya komedya odaklı oyunculuk biçemleri birbirinden tamamen farklı beden dili ve ses kullanımı gerektirir. Biçem, oyun yazarının kurguladığı metnin sahnede seyirciye nasıl bir gerçeklik algısıyla aktarılacağını doğrudan belirler. Sahnede yaratılacak atmosferin ve oyuncuların jest-mimik sınırlarının çizilmesinde temel referans noktasıdır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metin analizinde yazarın tercih ettiği edebi akım ile (Stanislavski'nin doğalcılığı veya Brecht'in epik biçemi gibi) karakterlerin sahnede nasıl canlandırılması gerektiği arasındaki uyum sorgulanır.

2. Eylem / Aksiyon

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Eylem, bir oyunda olay örgüsünün veya hikâyenin zaman içindeki fiziksel ve psikolojik ilerleyişidir. Karakterlerin içsel güdüleri, arzuları ve sahnedeki somut hareketleri eylemi oluşturan temel ögelerdir. Eylem sadece fiziksel hareketten ibaret değildir; karakterlerin aldığı kararlar ve konuşmaları da dramatik aksiyonu sürükler. Zamanın geçişi veya gerilimin artması sahnede aksiyon duygusunu güçlendirir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Dramatik metin çözümlemesinde olay örgüsünü ilerleten ana eylem çizgisi, karakterlerin arzuları ile engelleri arasındaki çatışma üzerinden incelenir.

3. Karşıt Karakter / Hasım

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Karşıt karakter, bir dramada başkarakterin karşısında yer alan, onun amaçlarına ulaşmasını engellemeye çalışan rakip veya karşıt güçtür. Başkarakterle aktif bir rekabet ve çatışma içindedir. Karşıt karakter bir kişi olabileceği gibi, soyut bir kural, toplumsal bir baskı veya doğa gücü şeklinde de somutlaşabilir. Dramatik gerilimin ve çatışmanın tırmanmasındaki ana yönlendiricilerden biridir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: İncelemede karşıt karakterin fonksiyonu, ana karakterin zayıflıklarını ortaya çıkarma ve oyunun temel çatışmasını görünür kılma kapasitesi açısından analiz edilir.

4. Ön Sahne

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Ön sahne, tiyatro sahnesinin sahne kemerinin önünde kalan ve seyirciye doğru uzanan bölümüdür. Oyuncuların seyirciye daha yakın bir mesafeden hitap etmesine veya doğrudan iletişim kurmasına olanak tanır. Özellikle klasik ve Shakespeare dönemi tiyatrolarında seyirci-oyuncu etkileşimini artırmak için sıkça kullanılmıştır. Sahne mimarisinin eylemsel alanını genişleten teknik bir mekân ögesidir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Oyun yönergelerinde oyuncunun ön sahneye doğru hareket etmesi, dördüncü duvarın esnetildiğine veya seyirciye özel bir tirat/monolog sunulduğuna işaret eder.

5. Arena Sahne / Yuvarlak Tiyatro

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Arena sahne, seyircilerin sahne alanını dört bir taraftan tamamen çevrelediği mimari tiyatro düzenidir. Sahneyi salondan ayıran bir sahne kemeri bulunmaz. Oyunculardan her an seyircinin bir bölümüne arkalarını dönük olmalarını gerektirdiği için özel bir sahneleme düzeni gerektirir. Seyirci ile oyuncu arasındaki fiziksel mesafeyi sıfırlayarak yüksek bir samimiyet ve dahil olma hissi yaratır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Mekân analizlerinde arena sahne kurgusu, illüzyonsuz tiyatro anlayışı ve seyircinin oyunun bir parçası/şahidi kılınması bağlamında değerlendirilir.

6. Seyirciye Yönelme

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Sahnede bir karakterin, diğer karakterler duymuyormuş gibi yaparken doğrudan seyirciye dönük olarak söylediği sözlerdir. Karakterin gizli düşüncelerini, niyetlerini veya durum hakkındaki gerçek görüşlerini seyirciyle paylaşmasını sağlar. Oyun içindeki diğer kişilerden saklanan bilgileri seyirciye ileterek dramatik ironi yaratır. Klasik tiyatroda oyun kişisinin iç dünyasını ve stratejilerini açığa vurmanın pratik bir yoludur.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın seyirci ile karakter arasında kurduğu gizli iş birliğini ve bilgi üstünlüğü mekanizmasını çözümlemede kullanılır.

7. Katarsis / Arınma

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Katarsis, özellikle trajedide seyircinin deneyimlediği acıma ve korku duyguları aracılığıyla ruhsal olarak arınması durumudur. Aristoteles'in Poetika eserinde tanımlanan bu kavram, dramatik sanatın temel amaçlarından biridir. Seyirci, sahnede trajik kahramanın yıkımını izlerken kendi bastırılmış duygularını yaşar ve oyun sonunda duygusal bir dengelenmeye ulaşır. Trajedinin seyirci üzerindeki psikolojik ve ahlaki etkisini açıklar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Trajedi metinlerinin analizinde, trajik kahramanın düşüşünün seyirci üzerinde bıraktığı duygusal etki ve tematik dersler katarsis üzerinden değerlendirilir.

8. Karakter Özellikleri

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Karakter özellikleri, kurmaca bir oyun kişisinin kişilik yapısını, fiziksel görünümünü, ahlaki değerlerini ve davranış kalıplarını oluşturan niteliklerdir. Karakterin sahnedeki replikleri, eylemleri ve diğer karakterlerin onun hakkındaki söylemleriyle açığa çıkar. Yazarın kişileştirme tekniğinin temel aracıdır. Karakterin statüsünü ve çatışmadaki rolünü belirler.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Karakter haritası çıkarılırken yazarın dolaylı veya doğrudan anlatım teknikleriyle karakter özelliklerini nasıl kurguladığı incelenir.

9. Koro

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Koro, Antik Yunan tiyatrosunda olayları yorumlayan, şarkı söyleyen, dans eden ve kolektif bir sesi temsil eden oyuncular grubudur. Oyunun eylemine doğrudan katılmak yerine olayları ahlaki, toplumsal veya felsefi bir açıdan değerlendirirler. Seyirci ile oyun arasında bir köprü görevi görerek olayların arka planını açıklar. Modern tiyatroda da kolektif bilinci veya dış anlatıcıyı temsil etmek amacıyla dönüştürülerek kullanılmıştır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metin analizinde koronun toplumsal vicdanı ne ölçüde temsil ettiği, yazarın sesi olup olmadığı ve oyunun temposunu nasıl etkilediği çözümlenir.

10. Doruk Noktası

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Doruk noktası, oyunun dramatik geriliminin ve çatışmasının en yüksek seviyeye ulaştığı kriz anıdır. Olayların gidişatının geri dönülemez şekilde değiştiği kırılma noktasını ifade eder. Başkarakter bu noktada büyük bir kararla, gerçekle veya dönüşümle yüzleşir. Olay örgüsünün düğüm bölümünden çözüm bölümüne geçişini sağlar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Dramatik eğri analizinde gerilimin zirve yaptığı bu anın, ana temanın açığa çıkmasındaki ve karakterin kaderinin çizilmesindeki rolü incelenir.

11. Çatışma

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Çatışma, bir oyunda karşıt güçlerin, arzuların veya fikirlerin birbiriyle mücadelesidir. İki karakter arasında, içsel bir ikilem şeklinde, birey ile toplum arasında veya birey ile koşul/kader/doğa arasında gerçekleşebilir. Dramatik yapının ve olay örgüsünün temel motorudur; çatışma olmadan oyun ilerlemez. Seyircinin merakını ve ilgisini canlı tutan ana unsurdur.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: IB denemelerinde metnin tematik özünü kavramak için "Birey-Birey", "Birey-Toplum" ve "Birey-Kendisi" çatışma türleri detaylandırılır.

12. Sahne Yönergesi (Didaskali)

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Sahne yönergesi, tiyatro metninde oyuncuların hareketlerini, ses tonlarını, dekor, ışık ve müzik değişimlerini belirten parantez içi açıklamalardır. Yazarın metin üzerindeki kontrolünü ve zihnindeki sahneleme vizyonunu gösterir. Okuyucuya ve sahneleme ekibine ortamın atmosferi hakkında bilgi verir. Diyalogların arkasındaki eylemsel bağlamı kurar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazar niyetini ve oyunun atmosferini analiz ederken sahne yönergelerindeki renk, hareket ve ses detayları delil olarak kullanılır.

13. Dördüncü Duvar

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Dördüncü duvar, sahne ile seyirci arasında var olduğu kabul edilen hayali ve saydam bir sınırdır. Gerçekçi ve doğalcı tiyatroda oyuncular seyirci yokmuş gibi davranır ve bu duvar korunur. Epik veya göstermeci tiyatroda ise oyuncular doğrudan seyirciyle konuşarak dördüncü duvarı yıkarlar. İllüzyon tiyatrosu ile açık tiyatro arasındaki farkı belirleyen temel kavramdır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın seyirciyi oyuna dahil etme veya mesafeli tutma tercihi dördüncü duvarın kullanımı üzerinden incelenir.

14. Dramatik İroni

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Dramatik ironi, seyircinin sahnede geçen bir durum veya gerçek hakkında karakterlerden daha fazla bilgiye sahip olması durumudur. Karakterin bilmeden yaptığı bir hareket veya söylediği bir söz, seyirci için derin ve genellikle trajik bir anlam taşır. Sahnede yüksek bir gerilim ve merak duygusu yaratır. Karakterin kaderine doğru gidişini seyirci çaresizce izler.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metindeki bilgi eşitsizliğinin seyircide yarattığı gerilim ve yazarın trajik etkiyi artırmak için bu tekniği nasıl kullandığı analiz edilir.

II. SAHNELEME, MEKÂN VE TEKNİK TERİMLER

15. Sahneye Koyma / Oyun Düzeni

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyuncuların sahne üzerindeki hareketlerinin, duruşlarının ve konumlarının önceden planlanmasıdır. Kimin nerede duracağı, ne zaman hareket edeceği ve odak noktasının nasıl değişeceği bu düzenlemeyle belirlenir. Sahnede görsel bir denge ve hiyerarşi yaratır. Karakterler arasındaki güç ilişkilerini fiziksel olarak görünür kılar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın yönergelerindeki alan kullanımları, karakterlerin birbirine yakınlığı/uzaklığı üzerinden güç ve statü ilişkileri çözümlenir.

16. Çerçeve Sahne

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Seyirci ile sahneyi resim çerçevesi gibi bir kemerle ayıran geleneksel tiyatro mimarisidir. Seyirciler sahneye tek bir açıdan, karşıdan bakarlar. Dördüncü duvar illüzyonunu yaratmak ve gerçekçi dekorlar kurmak için son derece uygundur. Sahne arkası ve yan alanlar seyircinin gözünden tamamen gizlenir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Tiyatro metninin geçtiği mekânsal kurgu ve seyircinin pasif izleyici konumunda tutulması bu sahne yapısı bağlamında tartışılır.

17. Yükseltilmiş Sahne / Çıkıntı Sahne

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Seyirci alanına doğru uzanan ve üç tarafı seyircilerle çevrili olan sahne tipidir. Çerçeve sahneye göre seyirciyle daha yakın bir temas kurmayı sağlar. Oyunculardan üç farklı açıdaki seyirciye hitap edecek bir sahneleme yapmalarını gerektirir. Shakespeare döneminin Globe Tiyatrosu bu mimarinin en bilinen örneğidir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Klasik metinlerin seyirciyle kurduğu yakın ilişki ve dördüncü duvarın doğal esnekliği bu sahne kurgusuyla açıklanır.

18. Esnek Sahne

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Siyah duvarlara sahip, oturma düzeni ve sahne alanı oyunun ihtiyacına göre tamamen değiştirilebilen deneysel mekanlardır. Çerçeve, arena veya çıkıntı sahne biçimlerine dönüştürülebilir. Minimalist ve çağdaş tiyatro prodüksiyonları için büyük bir özgürlük sunar. Mekânın sınırlarını ortadan kaldırarak metnin özüne odaklanmayı sağlar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Modern ve deneysel metinlerin mekân tasarımları ve esnek sahneleme olanakları incelenirken başvurulur.

19. Odak Noktası

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Sahnede seyircinin dikkatinin yönlendirildiği ana noktadır. Işık kullanımı, oyuncuların duruşu, ses tonu veya hareket aracılığıyla odak noktası oluşturulur. Sahnede aynı anda birden fazla eleman olsa bile seyircinin nereye bakması gerektiğini belirler. Dramatik olarak en önemli eylemin veya repliğin öne çıkmasını sağlar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın metin içinde dikkati hangi karaktere veya nesneye yönlendirdiği, vurgunun nerede toplandığı analiz edilir.

20. Işık Tasarımı

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Sahnede zamanı, mekânı, atmosferi belirlemek ve odak noktaları yaratmak amacıyla ışıkların renk, yoğunluk ve açı bakımından düzenlenmesidir. Bir oyunun duygusal tonunu belirlemede son derece etkilidir. Örneğin soğuk tonlar yalnızlığı, sıcak tonlar samimiyeti veya tehlikeyi simgeleyebilir. Görsel simgeciliğin en güçlü teknik araçlarından biridir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Sahne yönergelerinde belirtilen ışık değişimleri (kararma, spot ışık, renk değişimleri) metnin psikolojik katmanlarını anlamada kullanılır.

21. Ses Tasarımı ve Efektler

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyunun geçtiği çevreyi somutlaştırmak, gerilimi tırmandırmak veya duygu durumunu pekiştirmek için kullanılan müzik ve ses efektleridir. Fırtına sesi, kapı vurulması veya arka plan müziği gibi işitsel ögelerden oluşur. Oyunun ritmini düzenler ve seyircide işitsel bir algı dünyası inşa eder. Metinde verilmeyen dış dünya gerçekliğini sahneye taşır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metindeki işitsel yönergeler (off-stage sounds / sahne dışı sesler) olay örgüsündeki yaklaşan tehlikeyi veya sembolik anlamları analiz etmede delil olarak kullanılır.

III. OYUNCULUK VE BEDENSEL ANLATIM TERİMLERİ

22. Jest

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyuncunun duygu, düşünce veya durumu ifade etmek için elleri, kolları veya başıyla yaptığı anlamlı hareketlerdir. Replikleri destekler, tamamlar veya bazen tek başına bir anlam taşır. Karakterin kültürel arka planını ve kişilik özelliklerini yansıtır. Bedensel Anlatım dilinin en temel ögelerinden biridir.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metin içi yönergelerde yazarın oyuncuya yüklediği jestler, karakterin sözcüklerle ifade edemediği içsel durumları çözmede kullanılır.

23. Yüz İfadesi / Mimik

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyuncunun yüz kaslarını kullanarak duygularını (korku, sevinç, öfke, hüzün) dışa vurmasıdır. Karakterin anlık içsel tepkilerini seyirciye aktarır. Repliklerin arkasındaki alt metni görünür kılar. Seyirciyle empati kurulmasındaki en kestirme yoldur.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Karakterin söyledikleri ile yüz ifadesi arasındaki uyuşmazlıklar (ironi ve yalan) mimik yönergeleri üzerinden analiz edilir.

24. Duruş / Beden Dili

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyuncunun bedenini tutuş biçimi, dikliği veya eğikliği üzerinden karakterin özgüvenini, yaşını, sağlık durumunu veya toplumsal statüsünü yansıtmasıdır. Güçlü bir duruş hakimiyeti simgelerken, içe kapanık bir duruş ezilmişliği gösterir. Karakterler arasındaki hiyerarşiyi fiziksel olarak ortaya koyar. Sahnede sözsüz bir kimlik kartı işlevi görür.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın karakterler arası güç dengelerini beden duruşları üzerinden nasıl kurguladığı incelenir.

25. Ses Kullanımı ve Vurgu

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyuncunun ses tonunu, yüksekliğini, tonlamasını, vurgularını ve konuşma temposunu karakterine göre ayarlamasıdır. Aynı replik, farklı bir ses tonlaması ve vurguyla tamamen zıt anlamlara gelebilir. Karakterin duygusal değişimlerini ve konuşma üslubunu belirler. Sahnede kelimelerin edebi gücünü işitsel olarak somutlaştırır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Replik analizlerinde kelime vurguları ve tonlama yönergeleri, karakterin psikolojik durumunu kanıtlamak için kullanılır.

IV. YAPISAL VE METİNSEL TEKNİKLER

26. Serim / Giriş

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyunun başında ana karakterlerin, mekânın, zamanın ve temel durumun seyirciye tanıtıldığı bölümdür. Olayların arka planı ve geçmişte yaşananlar bu aşamada aktarılır. Başlangıçtaki denge durumunu gösterir. Çatışmanın doğacağı zemini hazırlar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Oyunun girişinde verilen bilgilerin, atmosferin ve karakter tanıtımlarının metnin bütününe nasıl yön verdiği değerlendirilir.

27. Düğüm / Gelişme

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Karşıt güçlerin yüzleştiği, engellerin ortaya çıktığı ve gerilimin giderek tırmandığı ana bölümdür. Çatışmalar derinleşir ve karakterler zor kararlar almaya zorlanır. Olay örgüsü karmaşık bir hal alır. Seyircinin merak ve heyecan duygusu bu bölümde zirveye yaklaşır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Çatışmanın tırmanış aşamaları, olay örgüsündeki alt kurgular ve karakterlerin kriz anlarındaki tercihleri çözümlenir.

28. Çözüm / Sonuç

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Doruk noktasından sonra gelen, çatışmaların sonuçlandığı ve olayların bir karara bağlandığı son bölümdür. Düğümler çözülür ve yeni bir denge durumu kurulur. Trajedide genellikle felaketle, komedide ise düğün/uzlaşıyla biter. Seyircinin kafasındaki soruların yanıtlandığı aşamadır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Oyunun sonunun açık mı kapalı mı bittiği, yazarın verdiği nihai mesaj ve tematik tatmin değerlendirilir.

29. İç Monolog / Kendi Kendine Konuşma

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Sahnede yalnız olan bir karakterin zihninden geçenleri yüksek sesle dışa vurmasıdır. Seyirci karakterin en gizli düşüncelerine, vicdani hesaplaşmalarına doğrudan tanıklık eder. Dışarıya karşı takınılan maskelerin düştüğü andır. Karakterin psikolojik derinliğini kurmada en etkili anlatım aracıdır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Karakterin içsel çatışmalarını ve gerçek motivasyonlarını anlamak için bu konuşmalar detaylı yakın okumaya tabi tutulur.

30. Alt Metin

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Repliklerin yüzeydeki anlamının altında yatan, doğrudan söylenmeyen ama ima edilen gizli düşünce ve duygulardır. Karakterlerin gerçek niyetleri çoğu zaman alt metinde saklıdır. Oyuncunun jest, mimik ve duraklamalarıyla görünür hale gelir. Metne edebi derinlik ve zenginlik katar.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: İfadelerin arkasındaki saklı anlamlar, karakterlerin bastırdığı arzular ve örtük mesajlar alt metin analiziyle ortaya çıkarılır.

31. Tempo ve Ritim

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyunun sahneler arasındaki ilerleyiş hızı ve duygusal dalgalanmalarının bütünüdür. Çatışmanın yoğunlaştığı anlarda tempo hızlanırken, içsel değerlendirme sahnelerinde yavaşlar. Seyircinin ilgisini diri tutan dramatik bir ayardır. Oyunun müzikalitesini ve gerilim eğrisini oluşturur.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Sahnelerin uzunluğu, diyalogların keskinliği ve zaman atlamalarının metnin genel temposuna etkisi değerlendirilir.

32. Askıda Bırakma / Gerilim Noktası

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Perde veya sahne sonlarında gerilimin tam zirvedeyken eylemin kesilmesi tekniğidir. Seyircide büyük bir merak ve bir sonraki sahneyi izleme arzusu uyandırır. Olay örgüsünün sürekliliğini sağlar. Yanıtı bir sonraki bölüme ertelenen hayati sorular yaratır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Yazarın seyirci merakını canlı tutmak için sahne/perde sonlarında kullandığı kurgusal teknikler çözümlenir.

33. Motif ve Sembol

• Cambridge Kılavuz Tanımı ve Açıklaması: Oyun boyunca tekrarlanan ve ana temayı destekleyen nesneler, sözler, sesler veya görsel ögelerdir. Tekrarlanan bir aksesuar veya replik metinde derin bir sembolik anlam kazanır. Oyunun dokusal bütünlüğünü sağlar. Soyut fikirlerin somut ögeler üzerinden aktarılmasına imkân tanır.
• IB Türkçe A: Edebiyat Uygulaması: Metinde öne çıkan tekrarlı ögeler (örneğin Hamlet'teki kafatası, Cadı Kazanı'ndaki bebek) sembolik anlamları ve temaya katkıları bakımından incelenir.

VİDEO KAYNAK
Tiyatro sanatında kullanılan temel kavramlar, oyunculuk teknikleri ve sahne terimleri hakkında görsel bir anlatım izlemek istersenizTRT 2 Tiyatro Dünyası rehberine göz atabilirsiniz. Bu video, tiyatro alanındaki temel terimlerin ve sahneleme pratiklerinin kavramsal olarak nasıl uygulandığını açıklayıcı örneklerle ele almaktadır.

TÜRKÇE SÖZLÜK'TE YER ALAN TİYATRO TERİMLERİ VE TANIMLARI

• Acıklı Komedi: Trajediye özgü ciddi ve acı verici olaylarla geleneksel olarak komediye özgü yöntemlerin içinde karşıtlaştığı tiyatro eseri, trajikomedi.
• Açık Hava Tiyatrosu: Yazın veya iklimi elverişli yerlerde geceleri çalışan, üstü açık, yanları kapalı tiyatro.
• Afişte Kalmak: Oyun ilgi görerek günlerce oynanmak.
• Ağlatı: Trajedi.
• Aksesuar: Konunun gerektirdiği ölçüde kullanılan, bir sahne içinde yer alan veya oyuncunun dekor gereği kullandığı çeşitli eşya.
• Aksiyon: 1. Bir oyuncunun sahne üzerindeki hareketi. 2. Oyunun temasını geliştiren başlıca olay, hikâye, gelişim.
• Aktör: Erkek oyuncu.
• Aktris: Kadın oyuncu.
• Anahtar Vermek: Tuluat tiyatrosunda komiğe nükte yapma kolaylığı vermek.
• Antrakt: Ara.
• Ara: Bir oyunda, bir filmde izleme sırasında dinlenmek üzere verilen kısa süre, antrakt.
• Aralık Oyunu: İki perde arasında yapılan koro, bale, monolog vb. eğlendirici oyun.
• Arka Müziği: Bir oyunda hareket ve sözlerin yanı sıra etkiyi artırmak için hafifçe çalınan müzik.
• Aydınlatma: Sahnelerin ışıklandırılması işi.
• Aynaz: Köy oyunlarını yöneten kimse.
• Ayrıntı: Bir tiyatro eserinde ana düşünceye yardımcı olan kelime, cümle veya eşya.
• Balama: 1. Orta oyununda Rum tipi. 2. Karagöz, matiz ve külhanbeyi tipleri tarafından yabancı ülkelerin tiplerine seslenirken kullanılan söz.
• Başaktör: Başoyuncu (erkek).
• Başaktris: Başoyuncu (kadın).
• Başkarakter: Oyunun asıl karakteri, asli tipi.
• Başoyuncu: Bir filmde veya tiyatro eserinde başrolü canlandıran erkek veya kadın oyuncu, başaktör, başaktris, primadonna.
• Butafor: Oyun için gerekli sahne eşyası.
• Çadır Tiyatrosu: Oyunlarını ve diğer gösterilerini çok büyük bir çadır içinde halka sunan gezici tiyatro veya gösteri grubu.
• Demir Perde: Sahne ile izleyicilerin bulunduğu salonu yangın tehlikesinde birbirinden ayıran, demirden yapılmış perde.
• Diksiyon: Duru, açık vurgulama ve çıkaklara tam uyarak konuşma.
• Doğaçlama: Yazılı metni olmayan, kararlaştırılmış taslağı, yerine, zamanına göre oyuncular tarafından, sahnede yakıştırılan sözlerle tamamlanan oyun, tuluat.
• Dolap: Orta oyununda sahnede dükkân veya ev olarak kullanılan dekor.
• Donatımcı: Bir film veya tiyatro eseri için gerekli sahne donatımı işini yöneten kimse.
• Döner Sahne: Bir oyunun sergilenmesi sırasında kolayca dönüp seyircilerin önüne geçebilecek, kullanıma hazır sahne.
• Dram: 1. Sahnede oynanmak için yazılmış oyun, drama. 2. Acıklı, üzüntülü olayları, bazen güldürücü yönlerini de katarak konu alan sahne oyunu veya televizyon filmi, drama. 3. Tiyatro edebiyatı.
• Dramaturg: Tiyatro için oyun seçmek, oyunları irdelemek, sahnelenmesi işine yardım etmek, oyuncu seçmede, malzemelerin hazırlanmasında danışmanlık yapmak gibi görevleri bulunan kimse.
• Düzen Açıklaması: Bir tiyatro eserinin metninde dekor, giysi vb. ile oyuncuların görünüşleri, davranışları üzerine yapılan açıklama.
• Düzentileme: Yönetmenin oyuncuları oyuna uygun bir uyum içine sokması için yaptığı hazırlık, çalışma, mizansen.
• Facia: Trajedi.
• Fars: Güldürü.
• Fasıl: 1. Orta oyununa başlamadan önce saz takımının çaldığı köçek havası ve curcuna. 2. Osmanlı ve Arap tiyatrosunda oyunun perde bölümü.
• Festival: Belli bir sanat dalında oyun ve filmlerin sunulması ve gösterilmesi sonunda ödül, derece verilmesi biçiminde düzenlenen ulusal veya uluslararası gösteri dizisi, şenlik.
• Gag: Gülüt.
• Gelişim: Aksiyon.
• Gezici Topluluk: Belli bir yeri olmayıp özel araçlarla dolaşarak oyunlar sergileyen topluluk.
• Giydirici: Oyuncuların giysilerini giydiren kimse, gardıropçu.
• Gölge Oyunu: Geriden ışıkla aydınlatılmış bir perde arkasında hareket ettirilen resimlerin gölgelerinden yararlanılarak oynatılan oyun.
• Gölge Tiyatrosu: Saydam bir perde üzerinde, arkadan kuvvetli bir ışıkla aydınlatılan oyuncuların gölgeleriyle yaptıkları gösteri.
• Gösterim: Sinema, tiyatro, konser vb. sanat dallarında verilen gösterilerden her biri, seans.
• Grotesk: Kaba gülünçlüklerden, tuhaf ve olmayacak şakalaşmalardan yararlanan, karşıt görüntüleri, bağdaşmaz durumları şaşırtıcı biçimde birleştiren güldürü biçimi.
• Güldürü: İlkel, yalın güldürme ögelerinden yararlanan, bazen inanırlığın sınırını aşan, güldürmeyi amaç edinen sahne eseri, komedi, fars.
• Gülüt: Skeç, revü, eğlence gösterisi vb.ne eklenen beklenmedik gülünç sözler veya durumlar.
• Habbe: Orta oyunundaki tiplerin "yemek yeme" anlamında kullandığı söz.
• Halk Günü: Tiyatro, sinema vb. eğlence yerlerinin düzenledikleri ucuz matine, halk matinesi.
• Halk Matinesi: Halk günü.
• Işık Çanağı: Sahneyi aydınlatmak için değişik açılardan ışığın gelmesini sağlayan çukur madenî yansıtıcı.
• Işkırlak: Karagöz'ün başlığı.
• İbiş: Orta oyununda çoğu kez aptal uşak rolünü oynayan komedyen.
• İlk Gösteri: Sahneye konulan oyunun ilk temsili, prömiyer.
• Kabare Tiyatrosu: Genellikle güncel konuları iğneleyici, yerici, taşlayıcı biçimde ele alan skeçlerin oynandığı, monologların, şarkıların ve şiirlerin söylendiği küçük tiyatro.
• Kanto: 1. Tuluat tiyatrolarında oyundan önce genellikle kadın sanatçıların şarkı söyleyip dans ederek yaptığı gösteri. 2. Bu gösteri sırasında söylenen şarkı.
• Kapalı Gişe: Bütün biletleri satılmış bir biçimde.
• Kartela: Tuluat tiyatrosunun kapısına asılan tabela.
• Kolbaşı: Orta oyununda kolun başında olan ve kola adını veren oyunları düzenleyen, yöneten kimse.
• Komedi: Güldürü.
• Kondüit: Sahneye çıkma sırası gelen kişileri uyarmakla görevli kimse.
• Köy Oyunu: Kırsal kesimde köylülerin hazırlayıp sunduğu seyirlik oyun.
• Kukla Tiyatrosu: Kukla oyununun yapıldığı tiyatro.
• Kulis: Sahnenin gerisinde ve yanlarında bulunan bölüm.
• Lüks Koltuk: Salonun arka ve yan taraflarında özel bölmelerde yer alan ve ücreti farklı olan koltuk.
• Matiz: Orta oyununda ve Karagöz'de sarhoş.
• Melodram: 1. Yunan trajedilerinde koro başı ile bir oyuncu arasında geçen şarkılı diyalog. 2. Oyuncuların müzik eşliğinde sahneye girip çıktıkları bir oyun türü. 3. Çağdaş tiyatroda, duygusal ve acıklı olaylara dayalı bir oyun türü.
• Mim: 1. Eski Yunan ve Roma'da yaşamı, töreleri taklit amacı güden komedi türü. 2. Bir oyuncunun herhangi bir davranış veya duyguyu yüz ve vücut hareketleriyle anlattığı oyun türü. 3. Bu türü gerçekleştiren sanatçı.
• Mizansen: Düzentileme.
• Monolog: 1. Bir oyunda, kişilerden birinin kendi kendine yaptığı konuşma. 2. Bir kişinin dinleyicilere anlattığı, genellikle güldüren olay.
• Orkestra: 1. Eski Yunan tiyatrolarında, sahne ve seyirciler arasındaki çember biçiminde koro yeri. 2. Bazı tiyatroların birinci katında sahne veya perdeye en yakın koltuklar.
• Orunlama: Bir konunun yerine onunla benzerlikleri olan bir başka konuyu anlatma.
• Oynatmak: Sahneye koymak.
• Oyun Çıkarmak: Tiyatro oyununu hazırlamak.
• Oyun Yazarı: Tiyatro, radyo ve televizyonda sahnelenmek veya oynanmak üzere piyes, skeç türü eserler kaleme alan sanatçı.
• Öncü Oyun: Geleneksel tiyatrodan ayrılan, kuruluş ve anlatım yönünden yenilikler getirmek isteyen oyun.
• Öncü Tiyatro: Herhangi bir akımda veya dönemde birtakım yenilikler getiren tiyatro.
• Örgü: Konunun ana çizgisi, oyunun işlenişi veya çatısı.
• Parodi: Ciddi sayılan bir eserin bir bölümü veya bütününü alaya alarak, biçimini bozmadan ona bambaşka bir özellik vererek biçimle öz arasındaki bu ayrılıktan gülünç etki yaratan bir oyun türü.
• Pastoral Oyun: Kişileri kadın ve erkek çobanlar olan tiyatro eseri.
• Perde: Bir sahne eserinin büyük bölümlerinin her biri.
• Peri Oyunu: Olağanüstü ögelere ve büyüye ağırlık veren bir tür sahne eseri.
• Primadonna: Başoyuncu.
• Prömiyer: İlk gösteri.
• Radyofonik Piyes: Radyo oyunu.
• Radyo Oyunu: Radyoda seslendirilmek üzere yazılan oyun, radyofonik piyes.
• Ramp: Bir tiyatro sahnesinin önünde, ışık ve ışıldakların yerleştirildiği, izleyiciye en yakın yer.
• Reji: Oyunu yönetme.
• Reji Masası: Rejisörün oyunu yönlendirdiği yer.
• Rejisör: Yönetmen.
• Replik: 1. Oyuncunun sözü karşısındakine bırakırken söyleyeceği son söz. 2. Diğer oyuncunun sözüne göre verilmesi gereken karşılık.
• Rol: Bir kişiliği canlandıran oyuncunun söylemesi ve yapması gereken hareketlerin genel adı.
• Sahne: 1. İzleyicilerin kolayca görebilmeleri için genellikle yerden belli bir ölçüde yüksek yapılan, oyun, müzik vb. gösteri yapmaya uygun yer, oyunluk. 2. Bir oyun veya filmin başlıca bölümlerinden her biri.
• Sahneye Koymak: Tiyatro eserini veya müzikal bir oyunu, metin, oyun, yorum, dekor, müzik vb. ögeleri birbiriyle uyumlu duruma getirerek sahne için uygulamak, oynamak, sahnelemek.
• Seans: Gösterim.
• Seyirlik Oyun: Seyirci önünde gösterilen, genellikle beceriye dayanan, eğlendirici nitelikteki oyun.
• Sözsüz Oyun: Düşünce ve duyguları müzik veya türlü eşyalar eşliğinde bazen dansla, bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yansıtmayı amaçlayan oyun, pandomim.
• Subret: Komedilerde hafifmeşrep genç kadın veya işveli hizmetçi rollerine çıkan kadın oyuncu.
• Sufle: Sahnedeki oyunculara, izleyicilere duyurmadan unutulmuş bir sözü veya cümleyi hatırlatma.
• Sufle Etmek: 1. Tiyatro oyunculara, izleyicilere duyurmadan söyleyecekleri sözü veya cümleyi fısıldamak. 2. Birine unuttuğu bir sözü veya cümleyi kimseye duyurmadan hatırlatmak.
• Suflör: Oyunculara, rollerinde unuttukları sözleri izleyicilere duyurmadan söyleyip hatırlatan erkek.
• Suflöz: Oyunculara, rollerinde unuttukları sözleri izleyicilere duyurmadan söyleyip hatırlatan kadın.
• Şenlik: Festival.
• Tablo: Bir perdenin dekor değişikliğiyle belirlenen alt bölümü.
• Tekerleme: Orta oyununda özellikle Kavuklu'nun kullandığı sözler.
• Temaşa Sanatı: Oyun, temsil, piyes, tiyatro, sahne sanatları.
• Tip: Kendine özgü kişiliği olmayan, genellikle bilinen kalıplardaki insanları gösteren oyun kişisi.
• Tirat: 1. Bir tiyatro oyununda oyuncuların bir defada söylediği parça. 2. Yazı veya konuşmada bir düşüncenin kesintisiz gelişimi. 3. Uzun ve tumturaklı konuşma.
• Tiryaki: Karagöz oyununda yaşlı ve afyon içmeye alışmış kimse.
• Trajedi: Konusunu efsanelerden veya tarihsel olaylardan alan, acıklı sonuçlarla bağlanan bir tür tiyatro eseri, facia, tragedya, ağlatı.
• Trap: Sahnede yerde bulunan kapak.
• Trup: Aynı tiyatroda çalışan oyuncular topluluğu.
• Tuluat: Doğaçlama.
• Tuluatçı: Tuluat yapan sanatçı.
• Üç Birlik Kuralı: Klasik tiyatroda yer, zaman ve konu birliğini esas alan kural.
• Vizyon: Gösterim.
• Vodvil: 1. Hareketli, eğlenceli bir konuya dayanan, şarkılara da yer verilen hafif güldürü. 2. Meyhanelerde söylenen neşeli, alaylı, taşlamalı şarkı.
• Yorum: Bir müzik parçasını veya bir tiyatro oyununu kendine özgü bir duyarlık ve teknikle çalma, söyleme veya oynama.
• Yorumlamak: Bir müzik parçasını, bir tiyatro oyununu kendine özgü bir duyarlılık ve teknikle çalmak, söylemek veya oynamak, icra etmek.
• Yönetmek: Program ve oyunların yapımını, gerçekleşmesini sağlamak.
• Yönetmen: Tiyatro ve sinema oyunlarında oyuncuların rollerini dağıtıp oyunu düzenleyen, metin, yorum, dekor, müzik vb. ögeler arasında birlik sağlamaya çalışan kimse, rejisör.
• Zenne: Orta oyununda veya Karagöz'de kadın rolüne çıkan erkek oyuncu.
• Zenneye Çıkmak: Orta oyununda erkek oyuncu, kadın rolüne çıkmak.

KAYNAKÇA

KAYNAKÇA 

• Akalın, Şükrü Haluk, vd. Türkçe Sözlük. 11. b., Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
• Cambridge Assessment International Education. Glossary of Dramatic and Theatrical Terms: Cambridge International AS & A Level Drama (9482). UCLES, 2019.
• Çelik, Meralnur. "Türkçe Sözlük’te Yer Alan Tiyatro Terimleri Üzerine." Sanal Türkoloji Araştırmaları Dergisi (STAD), c. 5, sayı 4, 2020, ss. 26-49.
• Özakman, Turgut. Deli Bayramı / Komşularımız (Bütün Oyunları-7). Bilgi Yayınevi, 2011.
• Tiyatro Dünyası. TRT 2, 2020. YouTube, www.youtube.com. Erişildi 2 Ağustos 2026.