Öğrenen Portfolyosu Rehberi
Edebiyat dersinde öğrendiklerin yalnızca okuduğun eserlerle ya da tamamladığın çalışmalarla sınırlı değildir. Bir metin hakkında sorduğun sorular, yaptığın yorumlar, fark ettiğin ayrıntılar ve zamanla değişen düşüncelerin de öğrenme sürecinin önemli bir parçasıdır. Ancak bütün bunları her zaman hatırlamak kolay olmayabilir. Üstelik bir eseri ilk okuduğunda düşündüklerinle aylar sonra aynı esere ilişkin değerlendirmelerin oldukça farklı olabilir. İşte portfolyo, bu gelişimi takip edebilmen için sana kişisel bir alan sunar. Bu bölümde portfolyonun ne olduğunu, nasıl oluşturulabileceğini ve Türkçe A: Edebiyat dersindeki çalışmalarını desteklemek için nasıl kullanabileceğini öğreneceksin.
Portfolyo Nedir?
Portfolyo, Türkçe A: Edebiyat dersi boyunca okuduklarını, düşündüklerini, sorguladıklarını ve öğrendiklerini bir araya getirdiğin kişisel bir çalışma alanıdır. Yalnızca ders notlarını sakladığın bir dosya değil, edebî metinlerle kurduğun ilişkinin zaman içinde nasıl geliştiğini görebileceğin bir öğrenme kaydıdır.
Bir esere ilişkin ilk izlenimlerini, dikkatini çeken ayrıntıları, aklına takılan soruları ve zamanla değişen yorumlarını burada biriktirebilirsin. Böylece yalnızca ne öğrendiğini değil, nasıl düşündüğünü ve düşüncelerinin nasıl geliştiğini de fark edebilirsin.
Öğrenci portfolyosu, IB tarafından doğrudan notlandırılan bir değerlendirme bileşeni değildir; ancak dersin önemli ve zorunlu bir parçasıdır. Sana kendi ilgi alanlarını keşfetme, farklı yorumlar deneme ve öğrenme sürecini kişisel bir biçimde sürdürme fırsatı sunar.
Portfolyon Nasıl Olmalı?
Portfolyonu ister bir defterde ister dijital ortamda hazırlayabilir ya da her iki yöntemi birlikte kullanabilirsin. Önemli olan, bütün sayfalarının aynı düzende ya da kusursuz görünmesi değildir. Asıl amaç, düşüncelerini özgürce geliştirebileceğin ve gerektiğinde önceki çalışmalarına geri dönebileceğin bir alan oluşturmaktır.
Bazı sayfalarda ayrıntılı metin çözümlemelerine, bazılarında kısa notlara, şemalara, çizimlere ya da henüz yanıtını bulamadığın sorulara yer verebilirsin. İlk yorumlarının eksik kalması veya zamanla değişmesi son derece doğaldır. Hatta bu değişim, öğrenme sürecinin en değerli göstergelerinden biridir.
Portfolyon, tamamlanmış düşünceler kadar gelişmekte olan fikirlerine de yer açmalıdır
Portfolyonu Ne Sıklıkla Kullanmalısın?
Portfolyonun sana gerçekten katkı sağlaması için onu yalnızca belirli ödevlerde değil, öğrenme sürecinin düzenli bir parçası olarak kullanmalısın.
- Portfolyonu her derste erişebileceğin şekilde yanında bulundur.
- Haftada en az bir kez yeni bir çalışma veya değerlendirme eklemeye özen göster.
- Öğretmeninin portfolyo kapsamında verdiği çalışmaları tamamla.
- Önceki notlarına zaman zaman dönerek düşüncelerinin nasıl değiştiğini gözden geçir.
Her kaydın uzun olması gerekmez. Bazen iyi düşünülmüş bir soru ya da bir metinde fark ettiğin küçük bir ayrıntı, uzun bir yazıdan daha anlamlı olabilir.
Portfolyona Neler Ekleyebilirsin?
Portfolyonun içeriği, okuduğun eserler ve üzerinde çalıştığın konularla birlikte çeşitlenebilir. Aşağıdaki çalışmalar sana yol gösterebilir:
- İlk izlenimler: Bir eseri okurken hissettiklerin, dikkatini çeken noktalar ve ilk yorumların.
- Alıntılar ve yorumlar: Önemli bulduğun bölümler ve bunların neden ilgini çektiğine ilişkin düşüncelerin.
- Sorular: Metne, yazara, anlatıcıya, karakterlere ya da kendi yorumlarına yönelttiğin sorular.
- Yakın okuma çalışmaları: Sözcük seçimi, imgeler, anlatıcı, bakış açısı, yapı ve anlatım teknikleri üzerine yaptığın çözümlemeler.
- Eleştirel ve yaratıcı yazılar: Kısa denemeler, metin yorumları, şiirler, öyküler, yeniden yazma ve pastiş çalışmaları.
- Metinler arası bağlantılar: Farklı eserlerde karşılaştığın ortak temalar, benzerlikler, karşıtlıklar ve anlatım tercihleri.
- Araştırma notları: Yazarların yaşamlarına, eserlerin yazıldığı dönemlere ve kültürel bağlamlara ilişkin araştırmaların.
- Geri bildirimler: Öğretmeninden ve arkadaşlarından aldığın yorumlar ile bunlardan çıkardığın sonuçlar.
- Öz değerlendirmeler: Güçlü yönlerin, geliştirmek istediğin beceriler ve kendine belirlediğin hedefler.
Portfolyona yalnızca doğru olduğunu düşündüğün yorumları eklemek zorunda değilsin. Emin olamadığın düşünceler, farklı olasılıklar ve henüz yanıtlayamadığın sorular da edebî çözümlemenin önemli bir parçasıdır.
Portfolyonu Nasıl Düzenleyebilirsin?
Portfolyo oluşturmanın tek bir doğru yolu yoktur. Çalışmalarını kendi öğrenme biçimine uygun şekilde düzenleyebilirsin. Bunun için Türkçe A: Edebiyat dersinin temel alanlarından yararlanabilirsin.
Keşif alanlarına göre
- Okurlar, Yazarlar ve Metinler
- Zaman ve Mekân
- Metinlerarasılık: Metinler Arasındaki Bağlantılar
Temel kavramlara göre
- Kimlik
- Kültür
- Yaratıcılık
- İletişim
- Bakış Açısı
- Dönüşüm
- Temsil
Değerlendirme bileşenlerine göre
- Kâğıt 1: Yönlendirilmiş Edebî Çözümleme
- Kâğıt 2: Karşılaştırmalı Deneme
- Bireysel Sözlü
- Yüksek Düzey Makale (yalnızca YD öğrencileri için)
Küresel meselelere göre
- Kültür, kimlik ve topluluk
- İnançlar, değerler ve eğitim
- Siyaset, güç ve adalet
- Sanat, yaratıcılık ve hayal gücü
- Bilim, teknoloji ve çevre
Dilersen bu başlıkları bir arada da kullanabilirsin. Örneğin, bir roman üzerine yaptığın çözümlemeyi hem “Kimlik” kavramıyla hem de “Kâğıt 2” hazırlıklarınla ilişkilendirebilirsin.
Amaç, çalışmalarını yalnızca sınıflandırmak değil, farklı eserler, kavramlar ve düşünceler arasında bağlantılar kurabilmektir.
Örnek Bir Portfolyo Kaydı
Eser: Sabahattin Ali – Kürk Mantolu Madonna
Üzerinde düşündüğüm soru: Raif Efendi neden çevresindeki insanlarla iletişim kurmakta zorlanıyor? Bu durum onun kişiliğinden mi, yoksa yaşadığı deneyimlerden mi kaynaklanıyor?
İlk gözlemim: Romanın başlarında Raif Efendi, çevresindekilerin yeterince tanımadığı, sessiz ve içine kapanık bir karakter olarak sunuluyor. Ancak hikâyesi ilerledikçe bu ilk izlenimin eksik olduğunu fark ediyoruz.
Edebî çözümleme: Yazarın Raif Efendi'yi önce dışarıdan bir anlatıcının gözlemleriyle tanıtması, ardından onun iç dünyasını kendi yazdıkları aracılığıyla açığa çıkarması, okurun karaktere bakışını değiştiriyor. Böylece anlatıcı ve bakış açısı tercihleri, karakterin anlaşılmasında belirleyici bir rol oynuyor.
Kavramsal bağlantı: Bu durum, “Kimlik” ve “Bakış Açısı” kavramlarıyla ilişkilendirilebilir. Bir insanın başkaları tarafından nasıl görüldüğü ile kendisini nasıl tanımladığı her zaman örtüşmeyebilir.
Sonraki adımım: Başka bir eserde karakterin iç dünyasının nasıl aktarıldığını incelemek ve kullanılan anlatım tekniklerini karşılaştırmak istiyorum.
Son Olarak
Portfolyonu yalnızca tamamlanması gereken bir ödev olarak değil, edebiyatla kurduğun ilişkiyi geliştirebileceğin kişisel bir düşünme ve keşfetme alanı olarak gör.
Zaman içinde ilk yorumlarına geri döndüğünde, aynı metni artık farklı biçimde değerlendirdiğini, daha ayrıntılı sorular sorduğunu veya önceden fark etmediğin anlatım özelliklerini görebildiğini keşfedebilirsin.
İyi bir portfolyo, yalnızca neler okuduğunu değil, okudukların sayesinde düşünme ve yorumlama biçiminin nasıl değiştiğini de gösterir.