Kurmaca Düzyazı: Kâğıt 1: "Parasız Yatılı"
Bu ünitede, Füruzan'ın en ünlü öykülerinden "Parasız Yatılı" için Kâğıt 1 öğrenci yanıtı örneği sunulmaktadır.
Her ne kadar IB sınavlarında yeni yayımlanmış öyküler öğrencilerle paylaşılsa da, edebî analiz yapmak için güçlü bir metin olan "Parasız Yatılı" öyküsünü ve bir öğrencinin yanıtını sizlerle paylaşıyoruz.
Aşağıdaki Kâğıt 1'de "Parasız Yatılı" öyküsünden bir kesit paylaşılmıştır. Ancak, öykünün tamamını sınıfta dinleyebilirsiniz:
Aşağıdaki metnin çıktısını alarak öğrencilerle paylaşabilir ve Kâğıt 1 yazma alıştırması yapabilirsiniz.
Her öğrenci arkadaşının yazdığı analizi kâğıt 1 ölçeğine göre değerlendirip arkadaşına dönüt verebilir.
Pasajda “parasız yatılı sınavı” anne-kız ilişkisinde özellikle anne için gelecek bir umut ışığıdır. Olay örgüsü aile babasını kaybetmiş anne-kızı takip ederken, annenin bize nasıl işten işe koşarak babanın yarattığı boşluğu kapatmaya çalıştığını gösterir. Burda durum umutsuzdur, baba geri gelmeyecektir. “Evine her gece ekmek alıp gelen bir erkeğin yokluğu, sessizlik olup yerleşmişti odalarına.” Alıntısı ile de hayatlarında varlığını sürdüren bu boşluğun anlatısı yapılmaktadır. Yatılı imtihan sınavını öğrendiklerinde ise özellikle anne, kızını bu eksikliği kapatacak ve yoksulluğa son verecek bir umut olarak görmüştür. Zira kız yatılı okursa ve meslek edinirse, babanın yarattığı maddi eksikliği hissetmeyeceklerdir. Bu umudun getirdiği rahatlığı anne şimdiden kurmaya başladığı “Sonra bizi tayin edecekler. Sen okulu bitirip öğretmen olunca, ben de çalışmam hastanede. Beraber çıkar gideriz. Koltuklar alırız. Onlara çiçekli basma örtüler dikerim ben.” hayalleri ile göstermiştir.
Bir sosyal kurtuluş umudu olmanın yanı sıra bu sınav, anne ve kızın arasındaki ilişkinin merkezini de temsil etmektedir pasaj boyunca. Babanın yokluğundan itibaren anne kızın ilişkisinin varlığı da tamamen babanın yokluğunu telafi etmek üzeredir. Anne kızına bakmak için para kazanmakla, kız ise gelecekte iyi bir meslek edinip bu yoksulluktan kurtulmak için çalışmakla tüm günlerini geçirmektedir. Söylenmeyen bir anlaşma gibi bu durumdan kurtulma arzusu ilişkilerinin merkezinde konum almış durumdadır. “ ‘Her dediğini yaparım anne, sen üzülme. Zaten öğleleri okulda yemek yiyorum. Aklın bende kalmasın.’ Annesi hiç kıpırdamamıştı. Uyumadığı belliydi. Bedeni rahat, gevşemiş değildi.” ile de bu dinamiğin ikili üzerinde bıraktığı etkiler gösterilmiştir. Bu sınav da ikisi arasında oluşmuş ilişkinin somut olarak şekil almış hali gibidir. Bu fırsatla karşılaşmaları, olay örgüsünde bize aralarındaki destek ve sevgiyi dışarı en başarılı şekilde gösterdikleri sahnelerin oluşmasını sağlamıştır. “Çocuk dönemeçte arkasına baktı. Dış kapıda annesi yağmurun altında gülümseyerek duruyordu.” cümlesi ile anne ve kızın zorlu bir süreçten geçseler de bu fırsatın ne kadar değerli ve mutlu edici olduğu göstermek için kullanılmıştır.
Sonuçta bu yatılılık sınavı, yoksulun toplum içindeki yerini okuyucuya göstermek ve karakterlere de kim oldukları hakkında bir anımsatıcı olmak adına kullanılmıştır. “Parasız yatılı imtihanların çocukları hep erken gelir. Hiç gecikmezler.” sözü ile de bu sosyo-ekonomik yapı okur gözünde tam olarak somutlaştırılmıştır. Kızın sınav yolunda titremesi, okul sabahları ağlaması, sınavdan korkuyor olması gibi anlatılar da yoksul olanın toplum içindeki konumundan hiç kurtulamayacak olma umutsuzluğunu gösterir. Bu durumda kızın rahatlamasını sağlayan tek şey annenin okulun sadece yoksul çocuklar için olduğunu söylemesi ile olmuştur. Bu rahatlama da okuyucunun ekonomik baskının eğitim üzerinde nasıl bir etki yarattığını görmesi ile olmuş, parasız yatılı sınavı bir yandan yoksulun yaşadığı zorlukları anlatmak için bir araç olmuştur. Kısacası bu “pasajda parasız yatılı sınavı” hem ümit, hem de umutsuzluk açısından yoksulun hayata bakış açısını genel olarak tek bir anlatıda toplayan ve toplumsal ilişkileri ekonomik boyutta inceleyen bir öğe olarak kullanılmıştır.
Sınav Değerlendirici Notları:
A: Anlama ve Yorumlama
4/5 Öğrenci, metnin edebî anlamına ilişkin kapsamlı bir anlayış içerir. Metnin pek çok çıkarımına yönelik ikna edici düzeyde yorumlama bulunur. Metne yönelik referanslar uygundur ve adayın fikirlerini destekler
B: Analiz ve Değerlendirme
4/5 Yanıt, metinsel özellikler ve/veya yazara ait tercihlere dair uygun ve zaman zaman aydınlatıcı bir analiz sunmaktadır. Bu özelliklerin ve/veya tercihlerin anlamı nasıl şekillendirdiğine dair iyi bir değerlendirme vardır
C: Odak ve Organizasyon
3/5 Fikirlerin sunumu genel olarak uyumlu bir yaklaşımla yeterli düzeyde düzenlenmiş>r. YanıUa biraz odaklanma vardır.
D: Dil
5/5 Dil son derece açık, etkili, dikkatli kullanılmış ve doğrudur; dil bilgisi, kelime haznesi ve cümle yapısı yüksek düzeyde doğrudur; üslup ve tarz görev açısından etkili ve uygundur.
"Çağdaş Eleştiri’nin Kasım 1982 tarihli 9. sayısında yer alan oturumda Şükran Kurdakul, Esin Eyüboğlu, Osman Senemoğlu, Feyza Zaim ve Tahsin Yücel, Füruzan ile birlikte Füruzan’ın edebiyatını tartışırlar. Yazar ve eleştirmenin yazarın metinleri üzerine derinlemesine sohbetini içeren bu kıymetli eleştiri formatına Çağdaş Eleştiri dergisinin diğer sayılarında da sıkça rastlarız. 1982’de Füruzan’ın Gecenin Öteki Yüzü kitabı yeni çıkmıştır ve eleştirmenler oradan yola çıkarak Füruzan edebiyatının çeşitli veçhelerine dair tartışmaya girişirler. Satır aralarında güç ilişkilerini, diğerlerinden daha gür çıkan sesleri, söz hakkının eşitsiz dağılımını, yazarlık ve eleştirmenlik arasındaki gerilimleri sezeriz, ancak yine de 1982’de Füruzan’ın kendi edebiyatını nasıl tasavvur ettiğini ve eleştirmenlerin hangi ölçütlerle metne yaklaştıklarını göstermesi açısından bu söyleşi önemlidir." diyor Doç. Dr. Fatih Altuğ. Füruzan’la öykünün öteki yüzüne doğru
İç ve Dış Değerlendirme Kriterleri
Aşağıda, Diploma Programı'nda incelenen her bir bileşen için değerlendirme kriterlerini bulabilirsiniz. Bu kriter çıktılarını sınıf çalışmalarında kullanabilir ya da öğrenci sınav...